Zorza polarna w fińskiej Laponii

Revontulet, czyli lisie ognie

Finowie nazywają zorzę revontulet, dosłownie lisie ognie. Według starej opowieści po fjeldach biegał ognisty lis, który ogonem rozsypywał iskry ze śniegu aż po niebo. Ładna legenda, a przy okazji wskazówka: w Laponii zorza jest częścią zimowej codzienności, nie rzadkim zjawiskiem.

Na północ od Rovaniemi zorza może pojawić się w każdą ciemną, pogodną noc, nawet przy Kp 0. W samym Rovaniemi przy słabej aktywności widać ją nisko na północy, przy silniejszej nad głową. Fiński instytut meteorologiczny podaje, że w Laponii przy czystym niebie zorzę widać mniej więcej w trzech nocach na cztery.

Jak daleko na południe widać zorzę w Finlandii

Dalej, niż zakłada większość turystów. W Oulu nad Zatoką Botnicką i w Kajaani zorza może pojawić się w każdą ciemną, pogodną noc, przynajmniej nisko na północy. Nawet w Helsinkach wystarcza około Kp 2,7, czyli mniej niż połowa tego, czego potrzebuje Warszawa. Jeśli lecisz do Helsinek jesienią na weekend, warto mieć prognozę pod ręką.

Rovaniemi: wygodny start

Rovaniemi leży tuż pod kołem podbiegunowym i tu ląduje większość lotów z przesiadką w Helsinkach. Jak na Laponię miasto jest duże, więc łuna świateł przeszkadza. Wystarczy jednak odjechać kilkanaście kilometrów, nad jezioro albo na skraj lasu, żeby mieć ciemne niebo. Dobra opcja dla rodzin, które łączą zorzę z Wioską Świętego Mikołaja.

Levi: zorza z narciarskim zapleczem

Levi to największy ośrodek narciarski w Finlandii, z lotniskiem Kittilä kilkanaście minut od stoków. W naszych danych najlepszy był tu marzec, z dobrymi warunkami w około 36% nocy. Marzec to długie, słoneczne dni na nartach i wciąż ciemne noce, więc łatwo połączyć jedno z drugim. Niedaleko leży spokojniejsze Ylläs, z ciemniejszym niebem.

Saariselkä, Ivalo i Inari

Okolice Saariselkä i lotniska w Ivalo to serce zorzowej Laponii. W Saariselkä w marcu dobre warunki trafiały się w około 40% nocy, w Ivalo we wrześniu w około 39%, w Inari we wrześniu w około 37%. To jedne z najlepszych wyników w Europie.

Inari to również centrum kultury fińskich Saamów, z muzeum Siida nad jeziorem Inarijärvi. Jezioro jest ogromne, zimą zamarza, a otwarta przestrzeń daje widok na cały horyzont. Saariselkä i pobliskie Kakslauttanen słyną ze szklanych igloo.

Utsjoki i Kilpisjärvi: na samym końcu

Utsjoki leży nad rzeką Teno na granicy z Norwegią, w najdalej wysuniętej na północ gminie Finlandii. Kaamos, czyli noc polarna, trwa tu mniej więcej od końca listopada do połowy stycznia. We wrześniu dobre warunki miało tu około 24% nocy.

Kilpisjärvi leży w północno-zachodnim rogu kraju, pod fjeldem Saana, kilka kilometrów od miejsca, w którym stykają się Finlandia, Szwecja i Norwegia. To najbardziej górzysty zakątek Finlandii, a najlepszym miesiącem był w naszych danych styczeń, z około 29% dobrych nocy. Z Tromsø dojedziesz tu w około trzy godziny, z Kittilä w około cztery.

Szklane igloo: czy warto

Szklane igloo to fińska specjalność. Leżysz w ciepłym łóżku i patrzysz w niebo przez kopułę. Brzmi idealnie i często tak jest, ale kilka rzeczy dobrze wiedzieć przed rezerwacją.

• Szkło jest podgrzewane, ale przy dużym mrozie i opadach śniegu może częściowo zaparować albo zasypać się śniegiem.
• Zdjęcia przez kopułę wychodzą z odbiciami. Na fotografowanie lepiej wyjść na zewnątrz.
• Jedna noc w igloo to ruletka. Rozsądniej połączyć ją z kilkoma nocami w zwykłym domku albo zarezerwować w środku pobytu.
• Wiele obiektów oferuje budzenie, gdy pojawi się zorza. Zapytaj o to przy rezerwacji.

Mróz, którego nie zna polska zima

W styczniu minus 25°C w głębi Laponii to zwykła noc, a zdarzają się dni poniżej minus 35°C. Kurtka narciarska to za mało. Potrzebujesz warstw, wełny merino, butów z zapasem rozmiaru i osłony twarzy. Baterie w telefonie i aparacie padają na mrozie w kilkanaście minut, więc zapasowe trzymaj w kieszeni przy ciele.

Domki w Laponii prawie zawsze mają saunę. Korzystaj z niej: nic lepiej nie rozgrzewa po trzech godzinach czekania na zorzę nad zamarzniętym jeziorem.

Na miejscu: transport, język, zwyczaje

Między ośrodkami w Laponii jeżdżą autobusy, zsynchronizowane z przylotami, ale kursują rzadko. Jeśli chcesz w nocy szukać przejaśnień, wynajmij samochód. Fińskie drogi są zimą dobrze odśnieżane, auta z wypożyczalni mają opony z kolcami, a ruch poza miastami jest niewielki. Uważaj na renifery: stoją na jezdni spokojnie, jakby to była ich droga, i w ciemności widać je w ostatniej chwili.

Po angielsku dogadasz się wszędzie, w hotelach i na wycieczkach bez trudu. Na północy, w Inari i Utsjoki, zobaczysz tablice w językach saamskich. Fiński zwyczaj każe w domach zdejmować buty, a w saunie obowiązuje spokój, nie głośne rozmowy.

Zorzy szukaj z dala od ulicznych latarni, ale bez szaleństw. Nie wchodź na lód jezior, jeśli nie widzisz wyraźnych śladów skuterów lub ubitej trasy, a gdy wychodzisz w las, powiedz komuś, dokąd idziesz. Na stronie każdej miejscowości sprawdzisz, w którą stronę patrzeć i jak wysoko zorza zwykle się pojawia.

Kiedy jechać i jak dojechać

Sezon trwa od końca sierpnia do początku kwietnia. We wrześniu Laponia płonie kolorami jesieni, którą Finowie nazywają ruska, a jeziora nie są jeszcze zamarznięte. Od grudnia do marca leży śnieg, a luty i marzec przynoszą więcej pogodnych nocy i dłuższe dni. Polskie ferie zimowe, rozłożone na województwa od drugiej połowy stycznia do przełomu lutego i marca, dobrze się w to wpisują, choć w Laponii to także szczyt sezonu.

Z Polski lecisz zwykle przez Helsinki, a stamtąd do Rovaniemi, Kittilä lub Ivalo. Zimą zdarzają się też czartery biur podróży bezpośrednio do Laponii. Jeśli wolisz kolej, z Helsinek do Rovaniemi i Kolari jeździ nocny pociąg z wagonami sypialnymi, który zabiera też samochody. W Finlandii jest o godzinę później niż w Polsce.

Najczęściej zadawane pytania

Czy w Helsinkach można zobaczyć zorzę? Tak, od około Kp 2,7, nisko na północy i najlepiej poza miastem. Zdarza się to znacznie częściej niż w Polsce, ale na pewne obserwacje trzeba jechać do Laponii.

Rovaniemi czy Saariselkä? Rovaniemi jest prostsze logistycznie i lepsze z małymi dziećmi. Saariselkä leży około 260 km dalej na północ, ma ciemniejsze niebo i lepsze statystyki.

Ile nocy zaplanować? Co najmniej cztery, pięć. Pogoda w głębi Laponii bywa stabilna, ale kilkudniowe okresy chmur zdarzają się w każdym miesiącu.

Czy trzeba jechać na wycieczkę? Nie. W Laponii często wystarczy odejść kilkaset metrów od świateł domku. Wycieczka przydaje się, gdy chcesz dojechać do przejaśnienia albo połączyć zorzę z saniami czy skuterami.