Zorza polarna w szwedzkiej Laponii

Abisko i niebieska dziura

Abisko leży nad jeziorem Torneträsk, kilkadziesiąt kilometrów od granicy z Norwegią. Góry na zachodzie zatrzymują wilgotne powietrze znad Atlantyku, więc nad doliną często utrzymuje się skrawek czystego nieba, nawet gdy dookoła jest pochmurno. Szwedzi nazywają to blå hålet, niebieską dziurą.

To nie magia, tylko cień opadowy. Działa często, ale nie zawsze: przy wietrze ze wschodu albo przy rozległym niżu chmury przykryją także Abisko. W naszych danych najlepszy był tu styczeń, z dobrymi warunkami w około 34% nocy.

Nad Abisko wyciąg krzesełkowy wwozi na górę Nuolja, do Aurora Sky Station, punktu obserwacyjnego na wysokości około 900 m n.p.m. Wjeżdża się wieczorem, na mrozie i wietrze, więc ubierz się jak na noc w górach. Kilka kilometrów dalej leży Björkliden, mały ośrodek narciarski z widokiem na Torneträsk i dobra alternatywa, gdy w Abisko brakuje noclegów.

Kiruna i Jukkasjärvi

Kiruna to największe miasto szwedzkiej Laponii, z lotniskiem i dworcem kolejowym. Trwa tu jedna z najbardziej niezwykłych przeprowadzek w Europie: centrum przenosi się kilka kilometrów na wschód, bo grunt pod starym miastem osiada przez kopalnię rudy żelaza. Na zorzę Kiruna jest świetna, w marcu dobre warunki trafiały się tu w około 43% nocy.

Jukkasjärvi, około 17 km od Kiruny, to wioska nad rzeką Torne z Icehotelem, który co zimę buduje się z lodu z tej rzeki. Statystyki ma takie same jak Kiruna, ale ciemno jest tu znacznie bardziej. Otwarte brzegi rzeki dają dobry widok na północny horyzont.

Luleå i Jokkmokk

Luleå leży nad Zatoką Botnicką, ponad 100 km na południe od koła podbiegunowego, a mimo to zorza może tu wystąpić prawie w każdą ciemną, pogodną noc: przy spokojnej aktywności nisko na północy, przy silniejszej nad głową. Zimą zatoka zamarza, a po lodzie wytycza się drogi i trasy łyżwiarskie między wyspami archipelagu.

Jokkmokk leży tuż za kołem podbiegunowym i jest jednym z centrów kultury Saamów w Szwecji. Na początku lutego odbywa się tu targ zimowy Jokkmokks marknad, z tradycją sięgającą XVII wieku. Połączenie targu z zorzą to dobry pomysł na wyjazd poza utarte szlaki.

Nocnym pociągiem ze Sztokholmu

To najbardziej szwedzki sposób na podróż po zorzę. Nocny pociąg ze Sztokholmu jedzie przez Boden, Gällivare i Kirunę do Abisko, a dalej do norweskiego Narwiku. Podróż trwa kilkanaście godzin: wsiadasz wieczorem, a budzisz się wśród śniegu i świerków. Kuszetkę albo przedział sypialny rezerwuj z wyprzedzeniem, bo zimą miejsca szybko znikają.

Stacja Abisko Turiststation leży kilka minut pieszo od schroniska górskiego, więc samochód nie jest potrzebny. To jeden z niewielu kierunków na zorzę, do którego da się dotrzeć z Polski całkowicie bez samolotu.

Z Polski do szwedzkiej Laponii

Najprościej polecieć do Sztokholmu, dokąd bezpośrednie połączenia mają liczne polskie lotniska, a stamtąd lotem krajowym do Kiruny albo Luleå. Sprawdź, gdzie lądujesz: tanie linie często latają na Skavstę, około 100 km od Sztokholmu i Arlandy.

Ciekawą opcją jest prom. Z Gdańska popłyniesz do Nynäshamn pod Sztokholmem, z Gdyni do Karlskrony, ze Świnoujścia do Ystad. Przy promie do Nynäshamn noc na Bałtyku łączy się z nocnym pociągiem na północ. Samochodem ze Sztokholmu do Kiruny jest około 1250 km, zimą to raczej dwa dni jazdy.

Kiedy jechać do Szwecji

Sezon w Abisko i Kirunie zaczyna się pod koniec sierpnia i trwa do początku kwietnia. Noc polarna w Kirunie jest krótka, trwa około trzech tygodni wokół przesilenia zimowego. Od końca maja do połowy lipca trwa za to dzień polarny i zorzy nie zobaczysz wcale.

• Wrzesień: Torneträsk bez lodu, łagodne noce, mało turystów.
• Grudzień–styczeń: najciemniej, Icehotel otwarty, w Abisko najlepsze statystyki w styczniu.
• Luty–marzec: najwięcej pogodnych nocy w Kirunie, dużo słońca w dzień, często poniżej minus 20°C.

Zdjęcia zorzy w Abisko i nad Torneträsk

Okolice Abisko to jedno z najlepszych miejsc w Europie do fotografowania zorzy. Masz tu zamarznięte jezioro z płaskim horyzontem, charakterystyczną dolinę Lapporten, czyli Bramę Lapońską, widoczną od strony jeziora, oraz brzozowe lasy, które pod śniegiem dobrze wyglądają na pierwszym planie.

Najwygodniejsze miejsca są kilka minut pieszo od schroniska i stacji: brzeg jeziora, mola, kanion rzeki Abiskojåkka. Do tego wystarczy statyw, obiektyw szerokokątny i czołówka. Pamiętaj, że na mrozie baterie szybko tracą moc, a przy przenoszeniu aparatu z ciepłego pokoju na zewnątrz i z powrotem obiektyw zaparowuje. Chowaj sprzęt do szczelnej torby, zanim wejdziesz do środka.

W Abisko zorza często zaczyna się wcześnie, czasem już około 18–19, gdy na niebie jest jeszcze resztka zmierzchu. Nie czekaj do północy z wyjściem z domku. Zwykle po kilku godzinach aktywność wraca falami, więc jeśli pierwsza odsłona była słaba, wyjdź jeszcze raz po północy.

Pięć nocy w szwedzkiej Laponii

Dobrze sprawdza się podział na dwie bazy. Dwie, trzy noce spędź w Abisko lub Björkliden, gdzie liczysz na niebieską dziurę i górskie krajobrazy. Kolejne dwie w Kirunie lub Jukkasjärvi, skąd łatwo pojechać na psie zaprzęgi, do kopalni albo do Icehotelu. Między bazami przejedziesz pociągiem, więc wyjazd da się zorganizować bez wynajmu auta.

Przy takiej kombinacji masz dwa różne mikroklimaty. Jeśli nad górami zawieje od zachodu i Abisko przykryją chmury, w Kirunie wciąż może być pogodnie, i odwrotnie.

Na co uważać

Abisko jest małe. W szczycie sezonu noclegi w schronisku i domkach znikają na wiele miesięcy przed terminem, a sklep jest jeden. Rezerwuj wcześnie i miej plan B w Björkliden albo w Kirunie.

W szwedzkich górach wiatr potęguje mróz. Przy minus 15°C i silnym wietrze temperatura odczuwalna spada poniżej minus 25°C. Nie wychodź po ciemku na lód Torneträsk, jeśli nie znasz terenu. Na stronie każdej miejscowości sprawdzisz kierunek obserwacji i najlepszy miesiąc, a na stronie z kamerami zorzy zobaczysz, co dzieje się nad Abisko w tej chwili.

Najczęściej zadawane pytania

Czy niebieska dziura nad Abisko naprawdę działa? Często tak, bo góry na zachodzie osłaniają dolinę przed chmurami znad Atlantyku. Gwarancji jednak nie ma: przy rozległych frontach pochmurno jest także w Abisko.

Abisko czy Kiruna? Abisko ma górskie widoki i opinię najpewniejszej pogody, Kiruna lotnisko, lepszą infrastrukturę i świetne statystyki w marcu. Wiele osób łączy oba miejsca, bo dzieli je mniej więcej półtorej godziny jazdy.

Czy w Sztokholmie widać zorzę? Czasem, od około Kp 3, nisko na północy i z dala od świateł miasta. Na regularne obserwacje trzeba jechać na północ.

Czy do Abisko dojadę bez samochodu? Tak. Pociąg zatrzymuje się przy samym schronisku, a z Kiruny kursują też autobusy.