Zorza południowa, czyli aurora australis

Ta sama burza, dwie zorze

Kiedy 10–11 maja 2024 roku nad Polską świeciło różowe i czerwone niebo, ta sama burza magnetyczna rozświetlała niebo nad Nową Zelandią, Tasmanią i południem Australii. Zorza na obu półkulach powstaje jednocześnie, bo wywołuje ją ten sam wiatr słoneczny uderzający w magnetosferę.

Owale zorzowe są niemal lustrzanym odbiciem, ale nie identycznym. Biegun magnetyczny na południu leży z dala od geograficznego, w stronę Australii, dlatego Tasmania i południe Nowej Zelandii są „bliżej” zorzy, niż wskazywałaby na to sama szerokość geograficzna.

Gdzie oglądać zorzę południową

W praktyce dla turysty z Europy najlepsze są Wyspa Południowa Nowej Zelandii i Tasmania. Mają drogi, noclegi i stosunkowo ciemne niebo. Patagonia jest piękna, ale pogoda i mało dróg wzdłuż wybrzeża utrudniają polowanie.

• Nowa Zelandia, Wyspa Południowa: jezioro Tekapo i rezerwat ciemnego nieba Aoraki Mackenzie, Otago, okolice Dunedin, wybrzeże Catlins.
• Rakiura, czyli Stewart Island: najdalej na południe wysunięta zamieszkana część Nowej Zelandii.
• Tasmania: okolice Hobart, półwysep South Arm, Bruny Island, park Cradle Mountain.
• Australia kontynentalna: wybrzeże Wiktorii, tylko przy silnych burzach.
• Patagonia: Ushuaia i Ziemia Ognista, choć mocne zachmurzenie często przeszkadza.
• Antarktyda i Georgia Południowa: zorza bywa nad głową, ale w czasie sezonu turystycznego latem prawie nie ma nocy.

Kiedy jechać

Sezony są odwrócone. Najciemniejsze i najdłuższe noce na półkuli południowej przypadają od marca do września, a najlepiej od maja do sierpnia. Dla Polaków oznacza to, że zorzę południową łatwo połączyć z wakacjami letnimi w Polsce: w lipcu i sierpniu w Nowej Zelandii trwa zima, w górach jest śnieg, a noce są długie.

Okolice równonocy, czyli marzec i wrzesień, są statystycznie nieco bardziej aktywne geomagnetycznie i mają łagodniejszą pogodę. To dobry kompromis, jeśli nie lubisz zimna.

Zima w Nowej Zelandii nie przypomina Laponii. W rejonie jeziora Tekapo noce bywają mroźne, kilka stopni poniżej zera, ale w ciągu dnia często jest słonecznie. Na Tasmanii i wybrzeżu Otago temperatury zwykle trzymają się powyżej zera, za to wieje i bywa wilgotno. Wystarczy dobra kurtka, czapka i rękawiczki, bez arktycznego kombinezonu.

Jak polecieć z Polski

Do Nowej Zelandii z Polski lecisz zwykle z jedną lub dwiema przesiadkami, najczęściej przez Bliski Wschód albo Azję, a sama podróż trwa ponad doba. Do Hobart na Tasmanii polecisz przez jedno z dużych miast australijskich. W praktyce to wyjazd co najmniej na dwa, trzy tygodnie, w którym zorza jest jednym z punktów, a nie jedynym celem.

Do Ushuaia dostaniesz się przez Buenos Aires. Z miasta wypływają też rejsy na Antarktydę, ale w sezonie rejsowym, czyli w czasie tamtejszego lata, nocy jest bardzo mało i na zorzę nie ma co liczyć.

Jak wygląda zorza południowa

W Nowej Zelandii i na Tasmanii zorza zwykle pojawia się nisko nad południowym horyzontem, jak u nas nad Bałtykiem, tylko w przeciwnym kierunku. Przy umiarkowanej aktywności oko widzi bladą poświatę, a aparat pokazuje zieleń i czerwień. Czerwone i różowe słupy są tam częste z tego samego powodu co w Polsce: patrzysz z daleka na wysokie partie zorzy.

Przy silnej burzy, takiej jak w maju 2024 roku, zorza może sięgać wysoko nad głowę. Wtedy kolory widać wyraźnie gołym okiem.

Prognoza dla półkuli południowej

Indeks Kp i składowa Bz działają tak samo na obu półkulach. Różnica polega na tym, że miejsca w Nowej Zelandii i Tasmanii potrzebują zwykle wyższej aktywności niż Tromsø czy Abisko. Strona każdej miejscowości pokazuje, ile Kp potrzeba w konkretnych miejscowościach Nowej Zelandii i Tasmanii, i w którą stronę patrzeć.

Pamiętaj o różnicy czasu. Nowa Zelandia jest około 10–12 godzin przed Polską, więc burza, która u nas wypada wieczorem, tam trafia na środek dnia. Takie noce nie dają szans na obu półkulach jednocześnie.

Jak ułożyć wyjazd, żeby zorza miała szansę

Na Wyspie Południowej najrozsądniej zaplanować kilka nocy w rejonie Tekapo lub Twizel, a potem kilka nad wybrzeżem Otago albo na Rakiurze. Góry dzielą pogodę: gdy zachodnie wybrzeże tonie w deszczu, po wschodniej stronie Alp Południowych często jest pogodnie. To podobna gra z chmurami jak w Norwegii, tylko na mniejszych odległościach.

Na Tasmanii dobrą bazą jest Hobart. Wystarczy przejechać kilkanaście, kilkadziesiąt kilometrów na południe, na plaże z widokiem na otwarte morze w stronę Antarktydy. Lokalne grupy obserwatorów zorzy bardzo aktywnie dzielą się zdjęciami i alertami w mediach społecznościowych, więc warto je śledzić w trakcie pobytu.

Zaplanuj przynajmniej tydzień nocy z potencjalną obserwacją. Częstotliwość wyraźnej zorzy jest tam niższa niż w Laponii, a przy dalekim locie z Europy szkoda zostawiać wszystko jednej, dwóm nocom.

Kultura i nazwy

Maorysi nazywają zorzę m.in. Tahu-nui-a-Rangi i łączą ją z ogniskami przodków, którzy wyprawili się na południe. Nazwa wyspy Rakiura bywa tłumaczona jako „świecące niebo”, choć sami mieszkańcy podają różne interpretacje. Warto o tym pamiętać, rozmawiając z ludźmi na miejscu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy zorza południowa jest tak samo częsta jak północna? Zjawisko jest symetryczne, ale ląd i miasta w pasie owalu zorzowego są głównie na północy. Dlatego obserwacji zorzy południowej jest znacznie mniej i trudniej ją zaplanować.

Czy z Australii widać zorzę? Z Tasmanii i z południowego wybrzeża Wiktorii przy silnych burzach tak, dalej na północ tylko wyjątkowo, jak w maju 2024 roku.

Kiedy najlepiej lecieć do Nowej Zelandii na zorzę? Od maja do sierpnia noce są najdłuższe. Jeśli chcesz połączyć zorzę z łagodniejszą pogodą i trekkingiem, wybierz marzec albo wrzesień.

Czy Polska i Nowa Zelandia mogą jednocześnie widzieć zorzę? Ta sama burza wywołuje zorzę na obu półkulach, ale ze względu na różnicę czasu rzadko jest wtedy ciemno w obu miejscach naraz.