Noorderlicht in Noord-Noorwegen

Kust of binnenland: de belangrijkste keuze

De Golfstroom maakt de Noorse kust in de winter verrassend mild. In Tromsø ligt de gemiddelde temperatuur in januari rond −4 °C, op de Lofoten nog iets hoger. Maar dezelfde zee brengt wolken en sneeuwbuien, en die komen vaak in golven binnen.

Een paar uur landinwaarts verandert het beeld. De Finnmarksvidda, de hoogvlakte rond Kautokeino en Karasjok, hoort bij de koudste gebieden van Noorwegen, met nachten van −30 °C, maar het weer is er veel stabieler. Daartussen ligt het dal van Skibotn, achter de Lyngsalpen. Die bergen vangen het vocht uit zee, waardoor het hier vaak droger en helderder is dan in Tromsø. Gidsen rijden er op bewolkte avonden geregeld naartoe, en soms door tot over de Finse grens bij Kilpisjärvi.

Tromsø: de logische uitvalsbasis

Naar Tromsø vlieg je meestal met een overstap in Oslo; in de winter zijn er soms ook rechtstreekse vluchten vanaf Schiphol of Brussel, dus check het actuele aanbod. De stad heeft alles: tientallen touraanbieders, goede restaurants, de IJszeekathedraal en de kabelbaan Fjellheisen naar Storsteinen, met uitzicht over de stad en de fjord.

Tromsø ligt zo diep onder de ovaal dat het poollicht op vrijwel elke heldere nacht boven je hoofd staat, zelfs bij Kp 1 of 2. Voor een goed beeld moet je wel de stad uit. Op het eiland Kvaløya, ten westen van Tromsø, vind je binnen een halfuur rijden donkere stranden en fjorden, bijvoorbeeld bij Ersfjordbotn of richting Sommarøy.

Senja en de Lyngsalpen

Senja, het op één na grootste eiland van Noorwegen, is het rustige alternatief: steile toppen die direct uit zee oprijzen en vrijwel geen lichtvervuiling. Je komt er via de luchthaven Bardufoss of met de snelboot vanuit Tromsø, maar ter plaatse heb je eigenlijk een auto nodig. Tungeneset en Bergsbotn zijn bekende uitkijkpunten.

De Lyngsalpen liggen anderhalf à twee uur ten oosten van Tromsø, met een veerpontje over de Ullsfjord. 's Winters komen hier vooral toerskiërs. Wie in een hut aan de Lyngenfjord zit, ziet het poollicht boven gletsjers en toppen van ruim 1.800 meter.

De Lofoten

De Lofoten zijn het fotogenieke uiterste: rode vissershuisjes, kale bergwanden en witte stranden. Je vliegt via Bodø naar Leknes of Svolvær, of naar Evenes bij Harstad en Narvik, en rijdt dan zo'n drie uur over de E10.

Het weer is kustweer pur sang. Het kan in januari dooien en regenen alsof je in Zeeland staat. Neem dus genoeg nachten. Uttakleiv, Haukland, Skagsanden en Hamnøy bij Reine zijn geliefde plekken, en op heldere avonden ook geliefd bij busladingen fotografen.

Narvik, Alta en de Noordkaap

Narvik is interessant voor wie met de trein reist. De Ofotbanen loopt van Narvik over de grens naar Abisko en Kiruna, zodat je Noors en Zweeds Lapland makkelijk in één reis combineert.

Alta in Finnmark ligt al iets landinwaarts en heeft een droger klimaat dan Tromsø. Rond 1900 stond op de berg Haldde bij Alta een van de eerste poollichtobservatoria ter wereld, en de stad heeft met de Noorderlichtkathedraal een opvallend modern gebouw in het centrum.

De Noordkaap is vooral een zomerbestemming. In de winter rijd je het laatste stuk alleen in colonne achter een sneeuwploeg, op vaste tijden. Honningsvåg is de logische plek om te overnachten.

Spitsbergen: poollicht rond het middaguur

Svalbard ligt zo ver naar het noorden dat de gewone poollichtovaal 's nachts vaak ten zuiden ervan ligt. Daar staat iets bijzonders tegenover: van half november tot eind januari is het in Longyearbyen ook overdag donker. Dan kun je rond het middaguur poollicht zien, het zogeheten dagzijdepoollicht, vaak met meer rood en rustiger vormen.

In de zomer werkt het niet: van eind april tot eind augustus gaat de zon er niet onder. Je vliegt via Oslo of Tromsø naar Longyearbyen. Buiten de nederzetting ga je vanwege ijsberen alleen met een gids op pad.

Tour of zelf rijden?

In Tromsø is een tour voor veel bezoekers de slimste keuze. Gidsen bekijken de hele middag de bewolkingskaarten en rijden zo nodig twee of drie uur naar het binnenland, tot in Finland aan toe. Dat is in je eentje, op onbekende winterwegen, lastig na te doen.

Op Senja, de Lofoten en in Alta ligt dat anders. Daar zijn minder tours, liggen donkere plekken dichtbij en heb je overdag toch al een auto nodig. Combineer gerust: de eerste avond met een gids, daarna zelf op pad met wat je hebt geleerd.

Wanneer ga je?

Het seizoen loopt van begin september tot eind maart, in Finnmark tot half april. In Tromsø schijnt van ongeveer 20 mei tot 22 juli de middernachtzon. Van eind november tot half januari is er poolnacht: de zon komt dan niet boven de horizon, al geeft het middaguur een paar uur blauw schemerlicht.

• September en oktober: nog geen sneeuw in het laagland en poollicht dat weerspiegelt in de fjorden. Past mooi in de herfstvakantie.
• November tot januari: poolnacht en kerstsfeer, maar aan de kust ook het natste weer.
• Februari en maart: meer licht voor activiteiten overdag, vaker stabiele hogedrukgebieden en sneeuw tot aan zee.

Rijden en praktische zaken

Noorse wegen worden goed geschoven, maar ze zijn smal, bochtig en vaak spiegelglad. Huurauto's hebben winterbanden, meestal met spikes. Bergpassen zoals Kvænangsfjellet tussen Lyngen en Alta gaan bij storm dicht of zijn alleen in colonne te rijden; check de verkeersinformatie van Statens vegvesen voor je vertrekt. En rijd niet om drie uur 's nachts doodmoe een fjordweg terug.

Engels spreekt vrijwel iedereen. Betalen gaat bijna overal met de kaart, contant geld heb je nauwelijks nodig.

Veelgestelde vragen

Waar in Noorwegen zie je het noorderlicht het best? In Troms en Finnmark: rond Tromsø, op Senja, in de Lyngsalpen en bij Alta. Is de kust bewolkt, dan is het binnenland richting Skibotn en de Finse grens vaak de beste gok. De Vannacht-pagina laat zien waar de kans op dat moment het grootst is.

Kan ik het noorderlicht in Oslo zien? Af en toe. In Oslo heb je ongeveer Kp 2,7 nodig, en dan staat het laag in het noorden. Het stadslicht maakt het lastig, dus rijd de stad uit en kijk over open water of veld naar het noorden.

Is een reis met de Hurtigruten een goede manier om het noorderlicht te zien? Het kan. De schepen varen langs de hele kust en roepen om als er poollicht is. Maar je kunt niet uitwijken als het bewolkt is, en op het dek van een varend schip zijn foto's met een lange sluitertijd lastig.

Hoe koud is het in Tromsø in januari? Gemiddeld rond −4 °C, met uitschieters naar −15 °C. De wind maakt het kouder dan het klinkt. In het binnenland, rond Kautokeino of Karasjok, kan het −30 °C of kouder worden.